Եկեղեցիներ   
 

 

Քեսապի Հայ Առաքելական Ս. Աստուածածին եկեղեցի
Հայ ժողովուրդի գոյութիւնը երաշխաւորող կառոյցներէն, առաջնահերթ դիրք գրաւող, տրոփող սիրտն է հայոց եկեղեցին, որ դարեր շարունակ հաստատ վէմը եղած է այն ալիքներուն դիմաց, որոնք եկած են փշրուելու անոր վրայ:
Այդպէս եղած է Քեսապի Ս. Աստուածածին եկեղեցին, որուն պատմութեան էջերը այնքան հին են, որ երբեմն մոռացութեան էջերուն մէջ աւաղ կորսուած են: Այդ մոռացութեան էջերուն մէջ սակայն լոյսի նշոյլի մը կը հանդիպինք, որ վաւերական փաստ մըն է հնադարեան եկեղեցւոյ մասին վկայող. միակ արձանագրութիւն մը, որ կ՛ըսէ: (ԱՅՍ Է ՈՒՂՂԱՓԱՌ ՀԱՅՈՑ ԵԿԵՂԵՑԻՆ, ՈՐ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳԵՑԱՒ ՅԱՄԻ ՏԵԱՌՆ 1880 թուին): Այս թիւը արդէն 128 տարուայ գոյութիւն կ՛ենթադրէ, իսկ այդ թուականին նորոգուած ըլլալը մեզ կ՛ըսէ թէ այդ թուականէն շատ առաջ գոյութիւն ունեցած է եւ մինչեւ օրս կանգուն մնացած միակ ականատես վկան է, որ իւրաքանչիւր քարին մէջէն մեզի կը պատմէ դաժան օրերուն մասին երբ փուլ է եկած, երբ կրակի է տրուած. իսկ այսօր խրոխտ կեցուածքով կը շարունակէ իր երթը դէպի յաւերժութիւն:
Պէտք է շեշտել որ Ս. Աստուածածին եկեղեցին Քեսապի մէջ գործող եկեղեցին է. շրջակայ գիւղերուն մէջ նաեւ ունինք եկեղեցի եւ մատուռներ: Գարատուրանի մէջ ունինք դարձեալ Ս. Աստուածածին կոչուող եկեղեցին, ուր ամսական դրութեամբ մէկ անգամ Սուրբ եւ անմահ Պատարագ տեղի կ՛ունենայ: Նոյն այս շրջանին մէջ ունինք նաեւ Ս. Ստեփանոս մատուռը, ծովահայեաց գեղեցիկ դիրքով, որ կը մնայ որպէս ուխտատեղի, միայն առիթներով օգտագործուելու ըստ ժողովուրդին փափաքին: Էսկիւրէն գիւղին մէջ ունինք Ս. Աստուածածին մատուռ-ուխտատեղին, որ բարեպաշտ ժողովուրդին համար ժամադրավայր կը դառնայ յատկապէս Ս. Աստուածամօր Վերափոխման տօնին առթիւ, երբ մատաղցու ոչխարները կը զենուին եւ Քեսապցի երիտասարդներու աշխատանքով կը պատրաստուի աւանդական Հերիսան եւ Ս. Պատարագէն ետք կը բաժնուի հաւատացեալ ժողովուրդին:
Այսօր Ս. Աստուածածին եկեղեցին կեդրոնական տեղ կը գրաւէ Քէսապահայութեան կեանքին մէջ: Եկեղեցական տօները, Հինգ Տաղաւարները, Ծիսական արարողութիւններն ու խորհուրդները ժողովուրդին հետաքրքրութեան առարկայ են. հաւատացեալները անյագ ծարաւով մը կու գան ըմբոշխնելու Քրիստոսաւանդ խօսքերը, աղօթքները եւ եկեղեցւոյ ուսուցումները:
Եկեղեցին կը հովանաւորէ նաեւ Քեսապի գրեթէ բոլոր ձեռնարկները, անոր ներկայութիւնը անհրաժեշտ է հասարակութեան կեանքէն ներս. հաւատքի աղբիւրն է ան բարեպաշտ ժողովուրդին համար, ուր հաւատացեալը կը գտնէ իր աղօթքներուն պատասխանը, ուր ան կը հանդիպի իր Արարիչին եւ իր հոգեկան խաղաղութիւնը կը վերագտնէ:
Քեսապի Ս. Աստուածածին եկեղեցին պատմութեան ընթացքին եւ ցայսօր դարձած է այն նաւը, որ կենաց փոթորկալի օրերուն առաջնորդեց իր ժողովուրդը դէպի խաղաղ նաւահանգիստ, դէպի ափերը խաղաղութեան, ապահովութեան եւ յաւերժութեան:
21-րդ դարու հրամայականին դիմաց, այսօր, ինչպէս սփիւռքեան բոլոր գաղութներուն մէջ, Քեսապի մէջ նաեւ Ս. Աստուածածին եկեղեցին ունի իր դերակատարութիւնը նորահաս սերունդներուն ջամբելու հաւատքի սկըզբունքները:
Արհեստագիտականօրէն զարգացած պայմաններու մէջ ծնող, սնող եւ աճող սերունդին հնադարեան եւ քրիստոսաբոյր հաւատքը սերմանելը սրբազան առաքելութիւն է Հայց. Առաքելական Եկեղեցւոյ համար: Մոլութիւններուն դէմ պայքարելու կոչուած է այսօր Քեսապի Ս. Աստուածածին Եկեղեցին:
Երիտասարդութիւնը իր շուրջ հաւաքելու եւ իրենց կանուխ հասունցած մտքերուն մէջ Քրիստոսի 2000 ամեայ աւանդոյթները, աննախընթաց, նորացուած եւ մերօրեայ կեանքին պատշաճեցուած մեթոտներով սերմանելու պարտաւորութիւնը ունի Առաքելական Եկեղեցին:
Ի վերջոյ, այսօրուայ երիտասարդին իւրաքանչիւր հարցումին պատասխան տալու յանձնառութեան դիմաց կը գտնուի մեր եկեղեցին եւ արդարօրէն կը յաջողի իր առաքելութեան մէջ: Մեր անուանի բանաստեղծներէն Վահան Թէքէեան պիտի ըսէր. (Եկեղեցին հայկական ծննդավայրն է հոգւոյս):
Իսկապէս Քեսապի Ս. Աստուածածին եկեղեցին հոգեկան ծննդավայր է հաւատացեալ քեսապցիին համար:

Քեսապի Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի
Քեսապի Հայ Կաթողիկէ առաջին եկեղեցին կը կառուցուի Անտոնեան միաբանութեան հայրերուն կողմէ 1861 թուականին ու կը նուիրուի Անարատ յղութեան՝ Աստուածամօր։ 1904-էն սկսեալ Քեսապ կը հաստատուին կարգ մը լատին՝ Ֆրանչիսքեան հայրեր որոնք կը կառուցեն Պաղճաղազի Աստուածամօր եկեղեցին, իսկ 1925-ին կը կառուցեն Քեսապի Ս. Միքայէլ եկեղեցին։ Լատին հայրերը Քեսապի մէջ կը ծառայեն մինչեւ 1946, ու երբ կը քաշուին Քեսապէն ու Պաղճաղազէն, կը յանձնեն իրենց եկեղեցիներն ու դպրոցները Հայ Կաթողիկէ համայնքին։ Այժմ Քեսապի Հայ Կաթողիկէ համայնքը ունի Քեսապի Ս. Միքայէլ եկեղեցին, Պաղճաղազի Վերափոխման եկեղեցին եւ Գարատուրանի Ս. Աստուածածին՝ Քեսապի բարբառով «Կղիցիկ» կոչուած ուխտատեղին։

Քեսապի Հայ Աւետարանական Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցի
(1853-2008)
Հայ Աւետ. Շարժումը, Մայր Եկեղեցիին ծոցին մէջ Հոգեւոր արթնութիւն մըն էր՝ եկեղեցին բարեկարգելու ներշնչումով: 1846-ին սկսած Հայ Աւետ. Շարժման ալիքները Քեսապ կը հասնին 1848-ին երեք հանգրուաններով.
Առաջին. 1844-1845 թթ., Պորտի միսիոնարներէն Վան Լենեբ (Van Lennep), դէպի Այնթապ ճամբորդութեան ընթացքին, քանի մը հայատառ թրքերէն Նոր Կտակարաններ կը ձգէ Քեսապ: Այս մէկը հետաքրքրութիւն կ'արթնցնէ կարգ մը երիտասարդներու մօտ, որոնք կը հաւաքուին կարդալու եւ սերտելու զայն, եւ որ պատճառ կը դառնայ Հայ Աւետ. Եկեղեցիի մը ծագումին:
Երկրորդ. Մըղտըս Հաննա, որ կը փորձէր իր աւետարանական բարեկամը իր համոզումներէն ետ ընելու, ինքն ալ աւետարանական շարժումին կը փարի , եւ Աւետարանը կարդացողներուն եւ զայն սերտողներուն խումբին կը միանայ:
Երրորդ. Յակոբ Վարժապետ 1848-ին Քեսապ կը ղրկուի Առաջնորդարանին կողմէ. ան կը ստանձնէ Սուրբ Գիրքի սերտողութեան խմբակին առաջնորդութիւնը, որուն հաւաքները կանոնաւոր Հոգեւոր ժողովներու բնոյթ կը ստանան: Այս ժողովները տեղի կ'ունենան վարձուած տուներու մէջ: Անոնք հաւատարիմ մնալով հանդերձ Մայր Եկեղեցիին, կը շարունակեն իրենց յատուկ ժողովները: Յակոբ վարժապետի ընթացքը՝ կը մղէ Քեսապի ազգային իշխանութիւնները պաշտօնազուրկ ընելու զինք:
1850-1862 թթ. Քեսապի Հայ Աւետ. Եկեղեցին կ'ապրի իր կեանքին ամէնէն փոթորկալից, բայց ամէնէն աճուն եւ կենսունակ շրջանը: Եկեղեցին կը մնայ առանց հովիւի, բայց կը յարատեւէ այցելու հովիւներու ջանքերով:
1853-ի Մարտէն սկսեալ, աւետարանականներ Օսմանեան տուրքերու Տոմարին մէջ կը զատուին առաքելականներէն տեղական իշխանութիւննրու կողմէ, եւ կը ճանչցուին որպէս զատ եւ անջատ համայնք:
23 Մայիս 1853-ին, ծնունդ կ'առնէ Քեսապի Հայ Աւետ. Եկեղեցին՝ 12 անդամներով: Այս թուականին աւետարանական արձանագրուողներուն թիւը 200 է:
1850-էն սկսեալ՝ Քեսապ եւ իր շրջանները շատ յաջող աւետարանչութեամբ կը զբաղին. Սուլթանի հրովարտակով 1859-ին Աւետարանականներ կը սկսին եկեղեցական շէնք մը կառուցել, որ գործի կը դրուի 1860-ին. Աւետարանական ընտանիքներու բոլոր անդամները միասնաբար իրենց ժամանակները ու ջանքերը կը տրամադրեն եկեղեցաշէնքը կառուցելու համար: Մէկ տարի ետք՝ 1854-ին, Քեսապի Հայ Աւետ. Եկեղեցին հետզհետէ կը շատնայ ունենալով 34 Հաղորդական եւ 300 տրատու անդամներ: Առաջին եկեղեցական պաշտամունքին ներկայ կ'ըլլան 550 հոգի: Այս շրջանին Քեսապի Եկեղեցին մեծ թիւով կամաւոր գործիչներ կ'ունենայ, որոնք կը զբաղին աւետարանչութեամբ: Հակառակ այս բոլոր դժուարութիւններուն եւ աննպաստ պայմաններուն, Աւետարանական Եկեղեցին մեծ զարգացում ցոյց կու տայ: 1853-ին 12 անդամներով սկսող եկեղեցին՝ 1868-ին կ'ունենայ 192 գործօն անդամներ, որոնք շատ արդիւնաւոր եւ պատասխանատու բաժին կ'ունենան Աւետարանական Շարժումի տարածման եւ զարգացման մէջ: Այստեղ յիշենք թէ՝ Գայաճըգի, Չինարճըքի, Քէօրքիւնէի, Էքիզօլուքի, եւ Գալատուրանի Հայ Աւետարանական ժողովուրդը իւրաքանչիւր ամսուան առաջին Կիրակին իրենց պաշտամունքը կ'ունենային Քեսապի մէջ:
1860-ին Եկեղեցին կ'ունենայ 41 Հաղորդական եւ 400 անդամներ: Նոյն տարուան Փետրուարին տեղի կ'ունենայ եկեղեցիին առաջին պաշտամունքը՝ նոր եկեղեցաշէնքին մէջ: Քանի մը ամիսներ ետք կը կատարուի նաւակատիքի պաշտամունքը, որուն կը մասնակցին շուրջ 1000 հոգիներ:
1873-ին տեղի կ'ունենայ Կիլիկիոյ Միութեան տարեժողովը Քեսապի Եկեղեցիին մէջ:
1874-ին կը ձեռնադրուի Վեր. Ստեփան Մահշիկեան (Քեսապցի առաջին ձեռնադրեալ Հովիւը), որ կը պաշտօնավարէ 7-10 տարիներ, որուն ընթացքին եկեղեցին թիւով կ'աճի, կազմակերպչականօրէն կը զարգանայ եւ կրթական մարզին մէջ կը յառաջդիմէ: Այսպիսով Հայ Աւետ. Եկեղեցին յաջորդ տարիներու ընթացքին կ'ունենայ ծառայող Հովիւներ մինչեւ 1902-1903 թթ.: Այս տարիներու ընթացքին,Այնթապի Հոգեւոր արթնութիւնը կը հասնի Քեսապ եւ ժողովուրդը Հոգեւորապէս կը նորոգուի:
1909-ին, Վեր. Տ. Գունտագճեան՝ Նոր եկեղեցաշէնքի կառուցման համար Կայսերական Հրովարտակ մը կը ստանայ, եկեղեցին օժտելու համար արդիական շէնքով մը: 1912-1913 թթ. կը սկսի եկեղեցաշէնքին կառուցումը, սակայն կէս կը մնայ Մեծ Եղեռնին պատճառով (Քեսապցիները այս եկեղեցին կը կոչեն «Ճերմակ Եկեղեցին»:
1915-ին եկեղեցիին Հաղորդական անդամներուն թիւն է 320 եւ ժողովուրդին թիւը՝ 1500:
1918-ին, զինադադարէն ետքը՝ Քեսապի ժողովուրդը կը սկսի հաւաքուիլ իր աւերեալ բոյնին մէջ: Սկզբնական այս շրջանին քեսապցիներ ինքնապաշտ- պանութեան միջոցներ կը ստեղծեն եւ բախումներ կ'ունենան դրացի Թուրք գիւղացիներու հետ:
1929-ին Սուրիոյ եւ Լիբանանի Հայ Աւետ. Եկեղեցիներու Միութեան տարեժողովը կը գումարուի Քեսապի մէջ: 1929-1930 թթ. եկեղեցին կը մնայ առանց հովիւի:
Այս ժամանակամիջոցին ժողովուրդին նիւթական նեղ պայմաններուն պատճառով, Վեր. Տ. Գունտաւճեանի սկսած եկեղեցաշէնքին կառուցումը կը կասի:
1930-1932 թթ. Վեր. Եղիա Քասունի կը ծառայէ որպէս Հովիւ: Անոր տարիներուն է, որ եկեղեցիէն ներս մեծ փոթորիկ մը ծայր կ'առնէ:
1931-ին եկեղեցին կ'ունենայ 27 հաղորդական այր մարդիկ:
1947-ի ներգաղթի պատճառով Հայ Աւետարանականներուն թիւը կը նուազի:
1966-ին Միութեան Համաժողովը տեղի կ'ունենայ Քեսապի մէջ, Յուլիսի 12-17: Եւ 1966-ի սկիզբը լուրջ խորհրդակցութիւններ տեղի կ'ունենան կիսաւարտ եկեղեցաշէնքը ամբողջացնելու: 1967-1968 թթ. արդէն աշխատանքները կը սկսին եւ եկեղեցիին կառուցումը կ'ամբողջանայ 1970-ին: Այս գործին յաջողութեան մեծ բաժինը կը պատկանի Վեր. Ա. Գերպապեանի: Բարերար բարեկամներ եւ եկեղեցիին ժողովուրդը չեն խնայեր աշխատանք եւ օժանդակութիւն:
1967-1969 թթ., եկեղեցին իր սեփականութենէն հողամաս մը կը նուիրէ Քրիստոնէական Ջանից ընկերակցութեան՝ ամառնային համագումարներու գործածութեան համար, որ մինչեւ օրս կը ճանչցուի որպէս «Քջակ»:
1970-ի Յուլիս 7-12, Քեսապի մէջ տեղի կ'ունենայ Միութեան 38-րդ Համաժողովը, որուն ընթացքին կը կատարուի նորաւարտ Ճերմակ Եկեղեցիի Նաւակատիքը:
1977-1980 թթ. հովուութեան գործը կը ստանձնէ Վեր. Սողոմոն Քիլաղպեան. 1978-ին մեծ շուքով կը տօնուի Եկեղեցիին 125-ամեակը: Իսկ 1986-ին Միութեան Համաժողովը տեղի կ'ունենայ Քեսապ:
1993 տարին՝ կը նշուի Քեսապի Հայ Աւետ. Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցիինն հիմնադրութեան 140-ամեակը, որուն ընթացքին հանդիսաւոր պաշտամունքով վայելած է Մերձաւոր Արեւելքի Հայ Աւետարանական Եկեղեցիներու Միութեան բարձր հովանաւորութիւնը եւ հիւրընկալած Միութեան 50-րդ Համաժողովը:
2003-ին շքեղ հանդիսութիւններով կը յիշատակուի Հայ Աւետ. Ս. Երրորդութիւն Եկեղեցիինն 150 ամեակը։
Այս ամփոփ պատմական ակնարկին մէջ ուշագրաւ է տեսնել թէ՝ Քեսապի Հայ Աւետ. Սբ. Երրորդութիւն Եկեղեցիին կեանքը անցած է դժուարութիւններէ, սակայն Աստուծոյ օգնութեամբ ան իր առաքելութիւնը, վկայութիւնն ու ծառայութիւնը կատարած է լաւագոյն կերպով:
Եկեղեցիս, ծառայող գործիչներու առաջնորդութեամբ իր առաքելութիւնը կը շարունակէ ունենալով՝ Կիրակնօրեայ, Պատանեաց, Ջանից, Տիկնանց գործօն խմբակներ, ինչպէս նաեւ Աւետարանչական եւ Սերտողութեան խմբակներ, որոնք ջանք չեն խնայեր եկեղեցին միշտ արթուն եւ ճոխ պահելու համար, գործակցելով քոյր եկեղեցիներու հետ:

 

  Send  Print